Сборник упражнений

по башкирскому

государственному языку

Составитель: Габдрахманова А.Б

Уфа

2025

Данный сборник упражнений предлагается в качестве тренировке и проверки

знания, владения башкирским государственным языком. Упражнения

составлены для проверки знаний по башкирскому языку в пределах основной

школы. Для обучающихся начальной школы и основного звена.

Предисловие

Предлагаемое краткий сборник упражнений представляет собой материал

для проверки уровня знаний обучающихся по башкирскому языку как

одному из государственных языков на территории Республики

Башкортостан. Упражнения охватывает все разделы грамматики

башкирского языка, а также представлены упражнения в игровой форме.

При составление упражнений использовалась современная методика выбора

правильного ответа из предложенных.

Прочитайте слова и перепишите, разделив по слогам:

Баҡса,ҡыш,ҡара,һары, бала, бүләк, дәфтәр, ҡәләм, класташ,ҡыҙыл,

сусҡа,картуф,ҡаш, гөлйемеш,йомшаҡ,мөғжизә,бүре,биҙрә.

Прочитайте внимательно и правильно,с соблюдением правил

башкирской орфоэпии.

Һаумаһығыҙ Минең исемем Андрей.Мин етенсе класта уҡыйым йөҙҙә

беренсе мәктәптә . Уфала йәшәйем. Минең ғайләмдә бар; әсәйем , ике

апайым, ҡустым, ике өләсәйем. Беҙ бик татыу йәшәйбеҙ. Минең

класташымдың исеме Виталий .Ул минең дуҫым. Беҙ бергә

уҡыйбыҙ,уйнайбыҙ. Мин математика дәресен яратам. Ә минең дуҫым

физкультура дәресен ярата. Мин үҫкәс инженер булам. Ә Виталий футболист

булырға теләй. Минең уҡытыусым Мария Ивановна. Ул биология дәресен

алып бара.Беҙҙең мәктәп ҙур, дүрт ҡатлы. Класс бүлмәләре бик күп.

Ашхана,спортзал, китапхана беренсе ҡатта урынлашҡан. Беҙҙең класта утыҙ

уҡыусы. Ун биш ҡыҙ, ун биш малай. Беҙҙең класта ҡыҙҙар матур, ә малайҙар

көслө,аҡыллы. Ә һеҙҙең класта нисек?

Соедините с правильным переводом

Китап доска

дәфтәр урок

юйғыс учебник

ҡәләм перемена

көндәлек дети

уҡыусы стол

уҡытыусы звонок

һүҙлек одноклассник

дәрес стул

дәреслек мел

ҡыңғырау словарь

тәнәфес окно

балалар школа

өҫтәл дверь

таҡта учитель

аҡбур ученик, ученица

ултырғыс дневник

ишек карандаш

тәҙрә окно

мәктәп тетрадь

класташ книга

В каждой строчке найди лишнее слово и подчеркни его

1.Ҡармаҡ, хоккей, теннис, волейбол, футбол.

2.Кофта, салбар, кроссовка.күлдәк.

3.Барасаҡмын, күрәсәкмен,уйнайым,йөҙәсәкмен

4.Ҡарар,кейгән,бейер,менер

5. Баҡсасы,балыҡсы,фотограф,коллекция

Расставить слова в таблицу под нужную часть речи

Исем

ҡылым

сифат

алмаш

Ҡайҙа,дәреслек,улар,беҙ,гүзәл,көндәлек,һикер,ултыра,юйғыс,ҡара,саф.

көлә.

Перевод с русского на башкирский язык

Учебник, дневник, словарь, масло, желтый, солнце, бежит, они.

Перевод с башкирского языка на русский

Уҡыусы, икмәк,әсәй,юйғыс, табип,беҙ, ултыра, кояш.

Подобрать антонимы к каждому слову

Ҡара-

Матур-

Йылы-

Бейек-

Ҙур-

Ала-

Йылай-

Яба-

При помощи алфавита разгадайте слова;

2,8,24,40,13.

11,21.2,40,23,10,40,26.

15,40,16,40.17.

28,26,8,14.

15,1,6,1,15.

34,1,16,15,1,18.

Расставьте в таблицу нужные только части речи:

Алмаш

Сифат

Беләм,малай,һин.бәләкәй,парта,улар,күпме,тәпәш,дөрөҫ,уҫал,күк,аҡ,

зәңгәр, мин,ҡуян,самауыр,еләк,һеҙҙең,үҙе,тел,тоҡ,йылы,ҙур,күпме,нисә.

Вставьте пропущенные буквы.

Баш.орттар элек ырыу-ырыу булып йәшәг.н. Һәр ырыуҙың үҙ ерҙәре бул.ан.

Көҙәй ырыуы йәмле Әй, Йүрүҙән йыл.алары буйында йәшәг.н. Табын ырыуы

Урал,

Иртыш йыл.алары буйында ғүмер итк.н. Ҡаңны ырыуы – Аслыкүл буйын,

үҫәргәнд.р Эйек, Йылайыр йыл.алары буйҙар.н үҙ итк.н. (А.Иҙелбаев,

М.Мортазин).

Напишите множественные числа данных слов:

Сәскә(…), ҡала(…), итек(…), китап(…), дәфтәр(…), шар(…), уҡыусы(…),

ҡул(…),

күбәләк(…), ҡаҙ(…), әсәй(…), атай(…), ҡәләм(…), малай(…), сана(…).

Соедините стрелкой слова по теме.

Һауыт-һабалар ҡоймаҡ, сәй, туңдырма, май

Аҙыҡ-түлек ҡатыҡ, ҡымыҙ, һөт, ҡорот

Һөт аштары ҡалаҡ, сәнске, бысаҡ, кәстрүл

Составьте предложения из данных слов.

а) Өләсәй, эсә, сәй.

б) Ашайым, картуф, мин, тәмле.

в) Бутҡаны, малай, ҡалаҡ, ашай, менән.

Найдите правильный перевод:

Моя мама работает в школе.

1)Әсәй мәктәптә эшләй.

2)Әсәйем мәктәптә уҡый.

3)Минең әсәйем мәктәптә эшләй.

4)Әсәйем мәктәптә эшләй.

Найдите неправильное предложение:

1. Әсәйем – һатыусы 6. Ҡыҙы – уҡыусы

2. Атайым – уҡытыусы 7. Еңгәһе – бейеүсе

3. Апайым – тегеүсе 8. Дуҫының – шахматсы

4. Өләсәйебеҙ – һауынсы 9. Малайы – әҙәбиәтсе

5. Олатайыбыҙ – көтөүсе 10. Ағайҙары – рәссам

Подберите пары:

1) ҡурҡаҡ 6) төлкө

2) уҫал 7) хайуан

3) хәйләкәр 8) йылан

4) ҡырағай 9) бүре

5) асыулы 10) ҡуян

Выберите названия птиц:

1) кесерткән 6) сыйырсыҡ

2) күгәрсен 7) имән

3) тейен 8) турғай

4) йылан 9) кәкүк

5) үлән 10) һандуғас

В какой строчке слова написаны правильно

Фестивалға, лагерҙа, власте

Приискыға, артисты, власты

Фестивалгә, лагерҙа, часта.

Самая длинная река в Башкортостане

а) Инйәр

б) Ағиҙел

в) Дим

Найдите слова на тему “Учебные принадлежности”

а) китап, ҡәләм, дәфтәр;

б) йома, дүшәмбе, шәмбе;

в) алма, ҡурай еләге, ҡарағат.

Соедините стрелкой слова по теме.

Аҙна көндәре китап, дәфтәр, дәрес, уҡыусы

Ғаилә өләсәй, ағай, апай, һеңле

Мәктәп кесаҙна, шишәмбе, шаршамбы.

Сколько слов спрятано, найдите и напишите

Мәктәпҡәләмкөндәлектәнәфесаҡбурдәфтәркитапҡыңғыраууҡыусытаҡтаһүҙл

екултырғысюйғыс.

Соедините цифры словами.

32 егерме һигеҙ

35 утыҙ ике

52 ун ете

28 илле ике

17 утыҙ биш

Заполните таблицу.

Аҡса, кишер, алма, ҡыҙ, бысраҡ, уҡыусы, әсәй, аҡбур, уйнай, тәртипле,

һатыла, һикерә, тәмле, ауырый, бәләкәй, ағай.

Кем?

Нимә?

Ниндәй?

Ни эшләй?

В каком ряду во всех словах пропущена буква ә?

А) бүл_к, д_фтәр, кел_м;

Б) төҙөл_ш, ҡ_ла, әс_й;

Г) кит_п, ур_ҡ, икм_к.

В каком ряду слов пропущена буква ҡ?

А) тара_, үте_, һал_ын;

Б) _устым, балы_, шал_ан;

В) _өҙгө, сәйнү_, сәс_ә;

В каком ряду слов во множественном числе пишется окончание – ләр?

А) мәктәп, бүләк, күл;

Б) сәйнүк, үтек, үҙгәреш;

В) ҡәләм, дәфтәр, китап;

Г) игенсе, көҙгө, сәскә.

Подберите синоним к слову «һәйбәт».

Найдите антоним к слову «яҡты».

Укажите приблизительные числительные.

А) ун, егерме биш, өс мең;

Б) унынсы, егерме бишенсе, өс меңенсе;

В) унлап, егерме бишләп, меңләп;

Г) унар, егерме бишәр, меңәр.

Распределить слова на твердые и мягкие гласные.

Ҡалын( твердые)

Нәҙек( мягкие)

Алма,дәфтәр,китап,көндәлек,уҡыусы,тәнәфес,һыйыр,өй,дәреслек,юйғыс,кәбе

ҫтә.

Напишите слова во множественном числе;Өфө,аҡҡош,урман,ағас,күҙ.

Напишите пропущенную букву в названиях продуктов;

...т, икм...к, с...р,м...й,һ...т.

Найдите среди этих слов, орудия труда для работы в саду;

Тырнаҡ,балан,тырма,дәфтәр,магазин,япраҡ,миң.

Имя существительное найти, и по группам написать.

Уҡыусы,яҡшы,китап,уҡый,дәфтәр,яҙа,уҡытыусы,малай,матур,ҡыҙ,ҡәләм,

атай,ҙур,әсәй,насар,ашай,көҙ,сентябрь,сәскә,музей,класташ.

Кем Нимә

Какие слова спрятаны

Автҡцвбвыузмржфштдуарҡштыа.

Назовите одним словом.

Баш, аяҡ, күҙ, танау, бит, ҡаш, ҡул - ……………………………………..

Ҡыяр, картуф, кишер, помидор, һуған - ………………………………….

Алма, ҡарбуз, крыжовник, еләк - ……………………………………………

Найти глагол

Мин, йәшәйем, ҡалала. Партала, матур, ята, дәфтәр.

Университета, уҡый, апайым. Витя, яҙа, дәфтәргә.

Подбери подходящее слово.

Алһыу иҙән ... . 1)яба

2)аса

3)йыуа

4)баҫа

Найди неправильно написанное слово.

1)Тәҙрә;2)һуң;3)уҡыусы;4) йоҙ;5)йәйге.

Найди правильный ответ.

45 – 1)утыҙ дүрт;2)илле өс;3) ҡырҡ биш;4)ҡырҡ дүрт.

Имена существительные поставьте в нужном падеже:

1.(Марат) был кешеләр менән осрашырға кәрәк.

2.(Атай) дуҫы Өфөнөң Дим районында йәшәй.

3.(Ҡала) сит илдәрҙән күп ҡунаҡтар килде.

4.(Ҡазан) (Мәскәү) ҡәҙәр поезд 12 сәғәт бара.

5.(Башҡортостан) башҡорттар, рустар, украиндар, мариҙар,

сыуаштар, удмурттар, татарҙар һ.б. милләт кешеләре йәшәй.

6.(Апай) иртәгә ҡунаҡа саҡырам.

7.(Ҡунаҡтар) сәк-сәк, ҡоймаҡ, сәй ҡуйҙылар.

8.(Өфө) мәсеттәре төрлө йылдарҙа төҙөлгән.

9.Ҡыҙҙар бүлмәләге (гөлдәр) һыу һиптеләр.

10.Башҡорт академия драма (театры) (М. Кәрим) “Салауат” премьераһы

булды.

Поставить окончание и распределить слова по вопросам.

_лар/ләр, - тар/тәр,-дар/дәр, -ҙар/ҙәр

Кем?

Нимә?

университет

атай

юлай

визитка

жираф, эт

витамин

ҡәләм

машинист

альбом

ат,уҡыусы

Найдите правильный перевод:

Сегодня тепло, но нет солнца.

1.Бөгөн һалҡын, ләкин ҡояш юҡ. 2.Бөгөн йылы һәм ҡояш юҡ.

3.Бөгөн йылы, ҡояш юҡ. 4.Бөгөн йылы, ләкин ҡояш юҡ.

Каждому виду написать по 3 примера

Миҙгел байрамдары -

Хеҙмәт байрамдары -

Йола байрамдары –

Тарихи байрамдары -

Шәхси байрамдары –

Напишите на каждый вид по 3 примера.

Сифат ( прилагательное)-

Ҡылым ( глагол)-

Исем ( имя существительное)-

Алмаш ( местоимение)-

Исправьте ошибки если есть и перепишите с переводом.

1.Уның ҡул сәғәттәре биш минутҡа артта

2.Октябрҙең һуңғы йәкшәмбеһеңдә сәғәттәрҙе бер сәғәткә артҡа күсерә

торғайныҡ.

3.Ҡышҡы каникулдарҙа олатайымдарға ҡунаҡҡа барырға уйлап торам.

4. Быйылғы каникулдарҙа бер ҡайҙа ла бара алманым.

Какие слова пишутся с заглавный буквы?

•һыу, ағас

•ағиҙел, йүрүҙән

•һандуғас

•ер, үлән

Что такое Миляш?

•сәскә

•ағас

•исем

Найди неодушевленный предмет?

• ҡыҙ

•көҙгө

•ҡош

В году сколько времени года?

•дүрт

•өс

•ике

•бер

В каком из строчек написаны Башкирские города?

•Өфө, Һамар, Белорет, Ырымбур

•Ишембай, Мәскәү, Сочи, Салауат

•Күмертау, Сибай, Мәләүез, Учалы

•Стәрлетамаҡ, Туймазы, Силәбе, Магнитогорск

Найдите не правильно написанное слово

•йэр

•кейек

•эңер

•елкә

Угадай какое слово

5 2 4 1 3

а К

т и п

Найдите отгадку: Ҡышын да йәшел, Йәйен дә йәшел.

•алма

•шыршы

•үлән

•япраҡ

Переведите.

Это наш огород. На огороде растет редиска, капуста, огурцы. Я ем огурцы.

Огурцы вкусные.

__________________________________________________________________

__________________________________________________________________

__________________________________________________________________

__________________________________________________________

Найдите ошибку:

1) балалар 6) китаптар

2) ҡыҙҙар 7) сәғәттәр

3) малайҙар 8) тараҡтар

4) ауыллар 9) әбейҙәр

5) өйҙәр 10) ҡуяндар

Добавьте одну букву и переведите слово

ар

ыу

лма

Поставьте нужную букву (з, ҙ, ҫ, с)

Мага...ин,

ә...ерләй,

уҡыу...ы,

ә...рә,

ҡә...ерле,

ду...лыҡ,

ҡу...ты,

о...он,

бо...,

бе...ҙең,

һиге...

йө...

Найдите антоним:

Иртән

1) көндөҙ 3) кисен 2) төндә 4) ҡышын

Выберите названия птиц:

1) Алма 6) сыйырсыҡ 2) күгәрсен 7) Ҡайын 3) тейен 8) турғай

4) йылан 9) кәкүк 5) үлән 10) һандуғас

Найдите термины родственников

Найдите правильный ответ

й

һ

ҡ

у

с

т

ы

р

о

е

и

е

ң

г

ә

а

ф

ө

л

й

н

ң

о

й

н

ғ

ы

л

а

ә

ә

л

л

ц

г

а

в

ә

п

н

й

е

а

т

а

й

а

с

а

с

б

а

д

у

ш

ә

с

ә

й

ә

а

п

ж

к

щ

х

п

й

д

р

б

а

й

л

о

р

й

е

б

ә

1. 25-егерме бер

2. 36-утыҙ алты

3. 45-ҡырҡ алты

4. 78- алтмыш ике

Соедините с правильным переводом

Китап доска

дәфтәр урок

юйғыс учебник

ҡәләм перемена

көндәлек дети

уҡыусы стол

уҡытыусы звонок

һүҙлек одноклассник

дәрес стул

дәреслек мел

ҡыңғырау словарь

тәнәфес окно

балалар школа

өҫтәл дверь

таҡта учитель

аҡбур ученик, ученица

ултырғыс дневник

ишек карандаш

тәҙрә окно

мәктәп тетрадь

класташ книга

Поставь прилагательные в сравнительную степень:

Ҡыҙыл ерәк

Матур раҡ

Тәпәш ыраҡ

Тулы рәк

Эре ыраҡ

Самая длинная река в Башкортостане

а) Инйәр

б) Ағиҙел

в) Дим

Найдите антоним слова (көндөҙ)

1. бөгөн

2. иртәнсәк

3. төндә

4. кискеһен

Сколько всего букв в алфавите башкирского языка?

1. 40

2. 41

3. 42

4. 33

Найдите неправильный ответ на вопрос; Хәлдәр нисек?

1. яҡшы

2. насар түгел

3. йылы

4. уртаса

С помощью русско-башкирского словаря переведите эти поговороки и

пословицы:

1. Терпение и труд всё перетрут. 2. Поспешишь — людей насмешишь. 3.

Цыплят по осени считают. 4. Куй железо, пока горячо. 5. Лес рубят — щепки

летят. 6. Дело мастера боится. 7. Утро вечера мудренее. 8. У страха глаза

велики. 9. Сытый голодного не разумеет. 10. Рыба гниёт с головы. 11. По

одёжке протягивай ножки. 12. Волков бояться — в лес не ходить. 13. Что

посеешь, то и пожнёшь. 14. У семи нянек дитя без глазу. 15. Слово не

воробей: вылетит — не поймаешь. 16. Кашу маслом не испортишь.

Составьте предложение.

Уҡыйым, класта, мин, етенсе.

А. 1, 2, 3, 4

Б. 3, 4, 2, 1

В. 3, 4, 1, 2

Вставьте пропущенные глаголы в предложения.

Быйыл Мәскәүгә барғым килһә лә, аҡсам ... .

1) булмаясаҡ 3) белмәйәсәк

2) бөтмәйәсәк 4) бирмәйәсәк

Башҡорт телен өйрәнһәгеҙ, һеҙ күп төрки телдәрен ... .

1) һорарһығыҙ 3) аңларһығыҙ

2) әйтерһегеҙ 4) барырһығыҙ